Obchodzone 14 września
Podwyższenie Krzyża Świętego obchodzone jest co roku 14 września — to stała data w kalendarzu liturgicznym, niezależna od ruchomego cyklu wielkanocnego. Data upamiętnia poświęcenie w 335 roku bazylik Męczenników (Martyrium) i Zmartwychwstania Pańskiego (Anastasis), wzniesionych w Jerozolimie na Golgocie, oraz przypadającą dzień po poświęceniu pierwszą publiczną adorację odnalezionych relikwii Krzyża.
Podwyższenie Krzyża Świętego ma rangę Święta i liturgiczny kolor czerwony, symbolizujący mękę Chrystusa. To jedno z niewielu świąt w kalendarzu poświęconych bezpośrednio znakowi Krzyża jako symbolowi zwycięstwa nad grzechem i śmiercią, a nie konkretnemu wydarzeniu z życia Chrystusa. Jako święto Pańskie, gdy wypada w niedzielę zwykłą w ciągu roku, zastępuje liturgię niedzielną.
Początki święta wiążą się z odnalezieniem drzewa Krzyża w Jerozolimie z inicjatywy świętej Heleny, matki cesarza Konstantyna Wielkiego, na początku IV wieku. Po zbudowaniu na Golgocie bazylik Męczenników i Zmartwychwstania Pańskiego, poświęconych w 335 roku, ustanowiono doroczne święto ku czci odnalezionych relikwii. W 614 roku Jerozolimę zdobyli Persowie pod wodzą Chosrowa II, którzy wywieźli relikwię Krzyża do swej stolicy w Ktezyfonie — dopiero w 628 roku cesarz bizantyjski Herakliusz pokonał Persów i odzyskał świętość, a rok później osobiście złożył ją z powrotem w Jerozolimie, wnosząc ją — według legendy, bosy i pozbawiony cesarskich szat, za radą patriarchy Zachariasza — przez Bramę Złotą do bazyliki. Do 1960 roku Kościół obchodził odrębnie także święto Znalezienia Krzyża Świętego (3 maja), upamiętniające odkrycie relikwii przez świętą Helenę — papież Jan XXIII zniósł je jako zbędne powtórzenie, a posoborowa reforma kalendarza z 1969 roku ostatecznie ujednoliciła obchody w jednym, wrześniowym święcie.
W Polsce kult Krzyża Świętego związany jest przede wszystkim z opactwem benedyktynów na Łysej Górze w Górach Świętokrzyskich, ufundowanym między 1102 a 1138 rokiem przez Bolesława Krzywoustego. W 1306 roku książę Władysław Łokietek przekazał tamtejszym mnichom relikwię drzewa Krzyża — to od niej cała góra, a z czasem całe pasmo, wzięły nazwę Gór Świętokrzyskich, jedną z najbardziej rozpoznawalnych nazw geograficznych w Polsce. W okresie jagiellońskim opactwo było jednym z najważniejszych sanktuariów Królestwa Polskiego, a kult Krzyża Świętego pozostaje żywy w regionie do dziś.